Türkiyede Doğal Gaz

Türkiye’de doğal gazın varlığı 1970 yılında Kırklareli Kurumlar bölgesinde tespit edilerek, 1976 yılında Pınarhisar Çimento Fabrikası’nda kullanılmaya başlandı.1975 yılında Mardin Çamurlu sahasında bulunan doğal gaz, 1982 yılında Mardin Çimento Fabrikası’na verildi. Kaynaklardaki rezervlerin sınırlı olması tüketimin genişlemesini önledi.

Doğal gazın sanayi ve şehir şebekelerinde kullanımı çalışmalarına, 84/8806 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla 1984 yılında SSCB ile imzalanan doğal gaz sevkiyatı anlaşmasının ardından başlandı. Rusya-Türkiye hattı 1988’de tamamlandı ve 75 bar basınca göre ayarlanan boru hattı güzergahında Kırklareli, Eskişehir ve Bursa’da kompresör istasyonları,Malkoçlar giriş noktasında ise ana ölçüm ve pig istasyonları bulunmaktadır. Ana kontrol noktası Ankara Yapracık’ta bulunmaktadır. Doğal gaz şehir içi evsel ve ticari olarak ilk kez 1988’de Ankara’da kullanıldı. Sanayi sektörü de doğal gaz’a 1989 yılında merhaba dedi. 1992 yılında İstanbul’da, Bursa’da, Eskişehir’de, İzmit’te doğal gaz pazarı genişledi.Türkiye’de 15 milyar m³ doğal gaz rezervi olduğu, 6 milyar m³ doğal gaz’ın işlenebileceği tahmin edilmektedir..İlk tüketim yıllık 500 milyon m³iken , bugünkü gelinen noktada günlük ortalama gaz tüketimi 160 milyon m³’tür. Türkiye, 28 Aralık 2011 günü 172 milyon m³ gaz tüketimi gerçekleştirerek tüketim rekoru kırmıştır. Türkiye’nin yıllık doğal gaz tüketimi 40 milyar m³ civarındadır. 1986-2011 yılları arasında doğal gaz tüketimi 400 milyar m³ seviyesine ulaşmış, bu miktarın fatura bedeli ise 90-150 milyar dolar arası olduğu hesaplanmıştır. Önümüzdeki 25 yıl da ise bu fatura bedelinin 1 trilyon dolar seviyesini aşacağı öngörülmektedir.

Özellikle evsel kullanımda doğal gazın kesilme riski yoktur. Gazın büyük bir kısmı sanayide kullanılmaktadır ve gaz dağıtım firmaları sanayideki aboneleri ile özel bir sözleşme yaparak olası bir gaz arzı sıkıntısında sanayiye verdiği gaz miktarını azaltıp bunu konutlara vermektedir. Böyle bir durum, bugün için çok az bir ihtimaldir, çünkü ülkemizde gaz arzı talepten fazladır.
Türkiye’de de sınırlı miktarda doğal gaz çıkmakta ve kullanıma sunulmaktadır. Türkiye doğal gazı esas olarak Rusya ve İran’dan boru hatlarıyla, Cezayir ve Nijerya’dan sıvılaştırılmış (LNG)olarak deniz yoluyla satın almaktadır. Ayrıca Azerbaycan ve Türkmenistan ile doğal gaz temini için anlaşmalar yapmıştır. Rusya , Türkiye’nin doğal gaz tedarikçilerinin başında gelmektedir. Türkiye stratejik bir konuma sahip olması sebebiyle, Nabucco Boru Hattı Projesi ile Türkiye’nin Doğal Gaz Pazarındaki önemi daha da artacaktır. Projenin Ortakları arasında Türkiye’den BOTAŞ, Avusturya’dan OMV, Macaristan’dan MOL, Romanya’dan TRANSGAZ, Bulgaristan’dan BULGARGAZ, Almanya’dan RWE bulunmaktadır..

Türkiye’de Botaş tarafından satın alınan doğal gazın satışı,fiyat tespiti ve iletim yetkisi Botaş’a, şehirlerde doğal gaz dağıtım ve satışı ise bu amaçla kurulmuş Özel şirketlere veya Botaş’a aittir.Mali açıdan şeffaf ve güçlü bir doğal gaz piyasası oluşması için bu piyasada bir denetim mekanizmasına ihtiyaç duyularak kanun,düzenleme,denetleme işlemlerini gerçekleştirmek için mali ve idari bağımsızlığa sahip bir otorite olan EPDK( Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu) oluşturulmuştur. Türkiye, 2001 yılında doğal gaz piyasası kanununun oluşturulması ve EPDK’nın kurulmasıyla birlikte liberalleşme sürecine girmiş, EPDK ve BOTAŞ’ın sürekli kendisini güncelleyen yapısıyla da dünya enerji piyasasının önemli aktörleri arasında yerini almıştır.

Türkiye’nin hızlı nüfus artışı ve sanayisinin sürekli gelişmesi göz önünde bulundurulursa, enerji kaynaklarına olan talep gün geçtikçe artmaktadır. Doğal gaz piyasasının elektrik piyasası ile iç içe olması, özellikle Türkiye elektrik üretiminin %32’sinin doğal gaz’dan sağlanması doğal gazın önemini gözler önüne sermektedir.

Türkiye, son zamanlarda yaptığı projelerle de dikkat çekmektedir.Tuz Gölü’nün güneyine kurulacak olan yer altı doğal gaz deposu çalışmasıyla sektörde önemli bir noktaya ulaşmayı hedeflemektedir. Proje 2019 yılında tamamlanacak olup depoda 1 milyar m³ doğal gaz depolanacaktır. Proje yüklenicisi Çin Tianchen Mühendislik Şirketi olup, şirket Botaş ile 77 milyon TL’lik anlaşmayı 29 Kasım 2011’de imzalamıştır. Tuz Gölü deposundan günde 40 milyon m³ gazın şebekeye verileceği ,bu deponun ülke ihtiyacını 10 yıl boyunca karşılayacağı da Botaş tarafından duyurulmuştur.

Önümüzdeki yıllarda Türkiye’de önemi hızla artacak olan, çevreci, ekonomik, güvenli ve rahat bir kullanım imkanı sunan doğa’nın jesti doğal gaz, Türkiye'de 72 il ve 64 bölgede kullanılıyor. 2012 yılında toplam 45 milyar metreküp doğal gaz tüketilmiş olup bu miktarın yüzde 49,5'i elektrik üretiminde, yüzde 26'sı sanayi sektöründe, ve yüzde 24,5'i ise bölgelerde kullanılmıştır.